Noticia · Aruba
Derecho di famia · September 2026

Divorsio cu yiunan chikito na Aruba: separa cu cuido, keda mayor hunto

Un divorsio ta un cambio grandi pa mayornan, y hopi biaha mas grandi ainda pa yiunan. Nan no ta scoge esaki, pero nan ta biba pa añanan largo cu e acuerdonan cu nan mayornan ta haci. For di 2024 ley di Aruba ta obliga mayornan pa pone e acuerdonan ey hunto den un plan di mayor. Kico esey ta nifica, dicon ta bal la pena di traha cu cuido y con un mediador of un psicologo aplica por yuda bo.

Tata, mama y yiu muher man den man na orilla di un playa tropical
Separa como pareha, hunto como mayor: esey ta e idea tras di e plan di mayor cu ta obligatorio na Aruba for di 1 di maart 2024. Foto: Natalya Zaritskaya / Unsplash.

Dicon cuido ta conta mas tanto cu yiunan chikito

Yiunan chikito hopi biaha no ta compronde bon kico ta pasando, pero nan ta sinti tension sin falla. Loke ta afecta nan mas no ta e divorsio mes, pero e conflicto rond di dje: pleitonan cu nan ta mira, e sintimento cu nan mester scoge entre tata y mama, y inseguridad riba unda nan lo biba y ki ora nan lo mira e otro mayor. Ademas, yiunan ta sinti nan lial na tur dos mayor. Ora bo pidi un yiu pa pasa un mensahe of pa scoge un banda, bo ta pone un carga riba scouder cu no ta trahá p'e.

Acuerdonan cla y factibel ta duna yiunan trankilidad y siguridad. Nan sa unda nan ta para, y nan mayornan no mester bolbe pelea tur punto atrobe, cu tur gastu y emocion cu esey ta trece. Un divorsio cu cuido ta bon no solamente pa e yiunan, pero tambe pa e mayornan mes. Esey tambe ta e idea tras di e cambio di ley cu Aruba a introduci na 2024.

Kico ley di Aruba ta pidi for di 2024

Aruba ta sigui Hulanda den derecho di famia, aunke hopi biaha cu algun atraso. E plan di mayor, cu ta obligatorio na Hulanda for di 2009, a wordo introduci na Aruba pa medio di Landsverordening di 28 di november 2023 (AB 2023 no. 56). E regulacion ta conta for di 1 di maart 2024 (Landsbesluit di 20 di februari 2024, AB 2024 no. 6) y e punto di salida ta "continuacion di mayoria despues di separacion". E puntonan principal:

  • Plan di mayor den e peticion. Ken cu kier divorcia y tin yiunan menor di edad, mester inclui den e peticion un plan di mayor firma pa tur dos casá (art. 815 lid 2 Rv Aruba). E plan ta regla por lo menos e reparticion di cuido y educacion of e regulacion di contacto, con mayornan ta informa y consulta otro riba asuntonan importante, y e gastunan di cuido y educacion (art. 815 lid 3 Rv Aruba).
  • Tambe pa mayornan cu ta biba hunto. Mayornan no casá cu tin autoridad hunto mester traha tambe un plan di mayor ora nan relacion caba (art. 1:247a BWA).
  • Mayoria igual. Despues di e divorsio, e yiu tin derecho riba cuido y educacion igual di tur dos mayor (art. 1:247 lid 4 BWA). Esey no ta nifica automaticamente un reparticion mitar-mitar, pero si cu tur dos mayor ta keda cu un rol completo.
  • Participacion di e yiunan. Den e peticion mester bin menciona riba cua puntonan e mayornan ta di acuerdo y no ta di acuerdo, y con e yiunan a participa den e preparacion di e plan (art. 815 lid 4 Rv Aruba).
  • Sin plan, tin atraso. Si razonablemente no por entrega un plan di mayor, hues ta evalua si otro documentonan ta suficiente (art. 815 lid 6 Rv Aruba). Esey mester ta bon fundamenta. Pa mayornan cu ta biba hunto ley ta mas strico ainda: si nan no a traha un plan di mayor, hues ta suspende di oficio un peticion tocante e regulacion di cuido te ora nan traha esaki, excepto si e interes di e yiu ta exigi otro cos (art. 1:253a lid 3 BWA).

Na cortico: hues ta spera cu mayornan prome ta yega na acuerdo nan mes, y hunto. Ken cu salta e paso ey ta haya atraso y na final ta laga e decision tocante su yiunan den man di otro hende.

Kico mester ta den un bon plan di mayor?

Ley ta menciona algun tema cu mester wordo regla por lo menos: e reparticion di cuido y educacion of e contacto, e manera cu mayornan ta informa y consulta otro, y e gastunan di cuido y educacion. Den practica ta sabi pa bai mas leu:

  • Cuido y educacion: cerca ken e yiunan ta biba, con e dianan di cuido ta reparti, y kico ta pasa durante vakantie di scol, Carnaval, dia di fiesta y cumpleaño?
  • Informacion y consulta: con mayornan ta tene otro na altura di scol, salud y bienestar, y con nan ta tuma hunto decisionnan importante, manera e scogencia di scol?
  • Gastu: kuanto cada un ta contribui na e gastunan di e yiunan, y con gastunan extra pa scol, deporte of cuido medico ta wordo reparti?
  • Acuerdo di educacion: reglanan riba ora di drumi, uso di pantalla y educacion religioso, pa yiunan sa unda nan ta para den tur dos cas.
  • Muda y biaha: kico ta pasa si un mayor kier muda, por ehempel pa Hulanda, Colombia of Merca, y con vakantie den exterior y e paspoortnan di e yiunan ta wordo regla?
  • Evaluacion y clausula di mediacion: un momento fiho pa evalua e plan, y e acuerdo pa prome yama un mediador den caso di desacuerdo, promer cu bai cerca hues.

Un plan di mayor no ta un formulario di un biaha. Yiunan ta crece, y loke ta bon pa un mucha chikito no ta funciona mas pa un tiener. Pesey bon acuerdonan ta laga espacio pa ahusta e plan despues, den bon consulta.

E rol di un mediador of un psicologo aplica

Precisamente ora emocionnan ta halto, ta dificil pa papia cu otro cu calma y den interes di e yiunan. Un profesional cu ta para banda di e mayornan por haci e diferencia.

E mediador

Un mediador ta guia tur dos mayor hunto pa yega na acuerdonan cu tur dos por apoya. E mediador no ta tuma banda, ta cuida e combersacion y ta sigura cu e interesnan di e yiunan ta keda den centro. Den practica, acuerdonan cu mayornan ta haci nan mes ta dura mas cu un decision cu hues ta imponé. Ademas, mediacion generalmente ta mas lihe y mas barata cu un procedura.

E psicologo aplica

Un psicologo aplica ta enfoca riba loke ta pasa bou di superficie: e comunicacion entre e mayornan, procesa e fin di e relacion, y kico e yiu mester den e fase aki di su desaroyo. Esey ta yuda ex-parehanan bira atrobe mayornan cu ta traha hunto. Tambe e yiunan mes ta haya beneficio di un hende cu ta tuma nan na serio y ta duna nan stem un lugar.

Pronto den nos team

Allya Al-Odaymi

Psicologo aplica (BSc) · pronto ta reforsa Glas & Glas

"Mi no ta papia di bo, mi ta papia cu bo."

Na Glas & Glas nos no kier traha den asuntonan di famia solamente cu hurista. Pesey psicologo aplica Allya Al-Odaymi pronto ta reforsa nos team. E lo guia mayornan y yiunan banda di e procedura huridico, pa e hende tras di e dossier nunca pèrde for di bista.

Allya a studia Psicologia Aplica na Hanzehogeschool Groningen, cu un minor den Psicologia Clinico. Na un centro terapeutico pa mayor y yiu el a guia y coach mayornan durante evaluacion di mayoria, el a duna training pa mayornan y el a observa e interaccion entre mayornan y yiunan. Despues el a traha den salud mental pa hoben, den un team di psicologo, orthopedagogo y psikiatra, cu mucha y hoben di 5 pa 20 aña y nan mayornan. Su tesis di graduacion tabata tocante evaluacion di comportacion cu sensibilidad cultural: con cultura ta forma e manera cu nos ta mira educacion di yiu. Den un sociedad cu asina tanto cultura manera Aruba, esey no ta un luho.

Unda Allya lo por yuda bo

  • Un combersacion di intake trankil, cu espacio pa loke e divorsio ta nifica pa bo y bo yiunan
  • Tradusi hunto cu bo e necesidadnan di bo yiunan den acuerdonan concreto den e plan di mayor
  • Prepara mayornan y yiunan pa un combersacion cu hues, Voogdijraad of un mediador, y guia despues
  • Duna herment practico pa bolbe habri e comunicacion cu e otro mayor

Allya ta traha, entre otro, cu entrevista motivacional, coaching enfoca riba solucion, ACT y REBT. E ta papia Hulandes, Ingles y Polaco, y ta siña Papiamento.

Plan di Mayor y KIES

Rond di e ley nobo, Aruba a traha un structura di apoyo cu yama Plan di Mayor. Aki ta traha cu e metodo KIES, desaroya na Hulanda (Kinderen In Echtscheiding Situaties): KIES Mediation, e KIES Kindplan unda e deseonan di e yiu ta haya un lugar, y guia den grupo pa mucha di 7 pa 17 aña. For di 2023 diesnan di profesional na Aruba a wordo train den e metodo aki, y Universidad di Aruba hunto cu Universidad di Utrecht ta investiga su efectonan. Mayornan cu ta keda stanca den traha un plan di mayor por bai na Loket Plan di Mayor, un loket di yudansa cu Voogdijraad ta mantene (art. 1:242a BWA).

Referencia pa hues

Hues tambe por refera mayornan na un mediador of conciliador, y na Aruba asta na un miembro di famia of otro persona di confiansa di tur dos casá (art. 818 lid 2 Rv Aruba). E ultimo posibilidad aki Hulanda no tin. E ta cuadra bon cu e sociedad arubano, unda wela, welo, tio y tia hopi biaha tin un rol importante den bida di mucha.

Mediacion y un abogado no ta exclui otro. E abogado ta sigura cu bo sa unda bo ta para huridicamente, ta controla si e acuerdonan ta razonabel y factibel, y ta registra nan na e manera corecto. E mediador of psicologo ta yuda bo yega na e acuerdonan ey. Na Glas & Glas pronto bo ta haya e abogado y e psicologo bou di un dak.

Y e parti financiero?

Pa alimentacion pa yiu, Gerecht na Aruba ta mira e necesidad di e yiu y e capacidad financiero di tur dos mayor (art. 1:406 BWA). Gerecht ta usa su mes calculo practico basa riba entrada neto y gastunan fiho razonabel, y no ta copia e normanan hulandes un pa un. Alimentacion pa partner na Aruba ainda tin un duracion maximo di diez-dos aña (art. 1:157 BWA), mientras cu na Hulanda e plazo ey for di 2020 ta, en principio, cinco aña.

Acuerdonan tocante placa y acuerdonan tocante e yiunan ta intimamente conecta. Un regulacion di co-mayoria unda e yiunan ta biba mitar di tempo cerca cada mayor, por ehempel, ta influencia e monto di alimentacion pa yiu. Pesey ta sabi pa trata tur dos tema na mesun momento. Lesa mas den nos articulo tocante alimentacion pa yiu y pa partner na Aruba.

Kico mayornan por spera den e añanan cu ta bini?

Nos ta spera cu Gerecht lo stimula mediacion mas y mas, specialmente den disputa tocante e regulacion di cuido. No tin un obligacion legal formal di mediacion, ni na Aruba ni na Hulanda, pero den practica e ta bira e norma. Un plan di mayor sin splicacion di e intentonan pa yega hunto na acuerdo, of sin atencion pa participacion di e yiunan, lo wordo evalua mas critico.

Tambe e stem di e yiu ta bira mas importante. Na Hulanda, for di 1 di juli 2025, hues ta invita mucha for di 8 aña pa un combersacion den caso di divorsio. Ta probabel cu e practica aki na final tambe lo wordo sigui na Aruba. Ademas, e minister mester reporta na Staten den tres aña despues di introduccion, esta rond di principio di 2027, con e regulacion nobo ta funciona den practica. Esey por trece mas ahuste.

Cinco conseho practico pa mayornan

  1. Tene e yiunan pafo di e conflicto. No discuti desacuerdo ora nan ta presente y nunca pidi nan pa scoge banda of pasa mensahe.
  2. Conta nan hunto. Si ta posibel, duna e noticia di e divorsio hunto, cu palabranan simpel cu ta cuadra cu e edad di e yiu. Enfatisa cu no ta nan culpa.
  3. Busca yudansa na tempo. Yama un mediador of psicologo aplica promer cu e relacion ta bira duro, no solamente ora e caso ta dilanti hues caba.
  4. Haci acuerdonan concreto y factibel. Acuerdonan vago ta trece discusion despues. Registra cla dia, ora, gastu y momento di consulta.
  5. Laga controla e plan huridicamente. Laga un abogado controla si e plan di mayor ta cumpli cu ley y ta factibel, pa e procedura no haya atraso innecesario.

Glas & Glas Attorneys and Legal Consultancy ta guia mayornan na Aruba den divorsio y den fin di un relacion di biba hunto, cu atencion pa tanto e parti huridico como e parti humano. Nos ta yuda traha y controla e plan di mayor, calcula alimentacion pa yiu y pa partner, y conduci e procedura. Pronto cu psicologo aplica Allya Al-Odaymi den nos team, y unda ta necesario den cooperacion cu mediadornan y Loket Plan di Mayor, nos ta sigura cu e acuerdonan no solamente ta corecto huridicamente, pero tambe ta funciona den e bida diario di bo yiunan.

E articulo aki ta contene informacion general y no ta conseho riba un situacion concreto. E ta basa riba Burgerlijk Wetboek di Aruba y Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering di Aruba manera cambia pa AB 2023 no. 56, y riba informacion te cu september 2026. No por deriva derecho for di e articulo aki.

Fuente

  • Landsverordening di 28 di november 2023, AB 2023 no. 56 (continuacion di mayoria despues di separacion); Landsbesluit di 20 di februari 2024 no. 2, AB 2024 no. 6 (entrada na vigor dia 1 di maart 2024)
  • Burgerlijk Wetboek di Aruba, art. 1:157, 1:242a, 1:247, 1:247a, 1:253a y 1:406; Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering di Aruba, art. 815 y 818
  • Centro di Expertise KIES, "KIES op Aruba" y "KIES op Aruba 2025" (kiesvoorhetkind.nl)
  • Enseñansa Aruba, Loket Plan di Mayor (ea.aw)
  • De Rechtspraak (hudicatura hulandes), combersacion cu mucha for di 8 aña desde 1 di juli 2025 (rechtspraak.nl)
Pregunta frecuente

Un plan di mayor ta obligatorio na Aruba?

Si. For di 2024 un peticion di divorsio cu yiunan menor di edad mester inclui un plan di mayor firma pa tur dos mayor. Tambe mayornan no casá cu autoridad hunto mester traha un plan di mayor ora nan relacion caba.

Mediacion ta obligatorio den un divorsio na Aruba?

No, no formalmente. Sinembargo, hues por refera mayornan na un mediador, un conciliador of un miembro di famia of otro persona di confiansa, y den practica mediacion ta wordo spera mas y mas.

Unda mayornan por bai si nan no ta logra traha hunto un plan di mayor?

Na Loket Plan di Mayor, na un mediador of psicologo aplica, y pa conseho huridico na un abogado. Sin plan, e procedura ta haya atraso facilmente, y esey ta prolonga e inseguridad pa e yiunan.

Mi por papia tambe cu un psicologo na Glas & Glas?

Pronto, si. Psicologo aplica Allya Al-Odaymi ta bini reforsa nos team. E lo guia mayornan y yiunan den asuntonan di famia banda di e procedura huridico, entre otro den traha e plan di mayor y den preparacion pa un combersacion cu hues, Voogdijraad of un mediador.

Bo ta divorcia y bo tin yiunan chikito?

Nos ta yuda bo, pronto hunto cu nos psicologo aplica, cu un plan di mayor cuidadoso, e alimentacion y e procedura, na Papiamento, Hulandes, Ingles y Spaño.

Pidi un consulta → WhatsApp nos